Türkiye’de son yıllarda en çok konuşulan mesleklerden biri haline gelen çobanlık, özellikle hayvancılığın yoğun yapıldığı doğu illerinde ciddi bir iş gücü sorununu da beraberinde getiriyor. Maaşların yüksek olmasına rağmen birçok kişinin çobanlık yapmak istememesi nedeniyle sürü sahipleri yeni yöntemlere yönelirken, Van’da kurulan “çoban pazarı” dikkat çekiyor.
Yayla sezonu yaklaşırken pazarda hareketlilik artıyor
Van ve çevresinde hayvancılık, kırsalda yaşayan birçok aile için temel geçim kaynağı olmayı sürdürüyor. İlkbahar aylarında köylerde başlayan otlatma süreci, havaların ısınmasıyla birlikte yaylalara taşınıyor. Bu süreçte yüzlerce hatta binlerce hayvana bakabilecek deneyimli çobanlara ihtiyaç duyuluyor. Özellikle koyun ve keçi sürülerinin yoğun olduğu bölgelerde çoban bulmak artık eskisine göre çok daha zor hale gelmiş durumda. Bu nedenle hayvan sahipleri, geçmişte amele pazarlarında olduğu gibi bugün çoban pazarlarına giderek iş görüşmeleri yapıyor. Henüz yayla sezonu tam başlamadan pazara gelen sürü sahipleri, burada iş arayan çoban adaylarıyla birebir görüşüyor. Taraflar maaş, çalışma koşulları, sürü sayısı ve çalışma bölgesi gibi detayları konuşuyor.
Çobanlar burada adeta “açık artırma” usulüyle iş buluyor
Van’daki çoban pazarı, birçok kişi tarafından “çoban borsası” olarak da tanımlanıyor. Deneyimli çobanlar sabahın erken saatlerinden itibaren pazarda yerini alırken, sürü sahipleri de kendileri için en uygun kişiyi bulmaya çalışıyor. Pazarda zaman zaman oldukça çetin pazarlıklar yaşanıyor. Çobanın deneyimi, bakacağı hayvan sayısı, çalışacağı yaylanın zorluğu ve sezonun süresi maaşları doğrudan etkiliyor. Kentte çoban maaşlarının 50 bin liradan başladığı, bazı durumlarda ise 100 bin liranın üzerine çıktığı belirtiliyor. Deneyimli çobanların aylık ücretlerinin 110 bin ila 120 bin liraya kadar ulaştığı ifade ediliyor. Anlaşma sağlandıktan sonra çobanlar gerekli ekipmanlarını da pazara yakın bölgelerden temin ediyor. Baston, kıyafet ve diğer ihtiyaçlarını alan çobanlar ardından sürülerin başına geçiyor.
Yabancı çobanlar tartışması
Türkiye genelinde olduğu gibi Van’da da yabancı çoban konusu sık sık gündeme geliyor. Özellikle Afganistan başta olmak üzere Türki cumhuriyetlerden gelen bazı kişilerin bölgede çobanlık yaptığı belirtiliyor.Bazı sürü sahipleri yabancı çobanları daha düşük ücretle çalıştırabildikleri için tercih ederken, yerli çobanlar ise bu durumun ücretleri düşürdüğünü savunuyor. Çobanlar, yabancı iş gücünün “rayici bozduğunu” ve daha düşük maaşlarla çalışmanın sektörde dengeleri değiştirdiğini dile getiriyor. Bu konuda yetkililerden düzenleme ve denetim talep ediliyor.
Bölgedeki gelenek sürüyor
Tüm sorunlara rağmen Van’da birçok hayvancılık işletmesi hâlâ kendi köylerinden, çevrelerinden ya da aynı şehirden tanıdıkları kişilerle çalışmayı tercih ediyor. Çoban pazarı ise hem iş arayanlar hem de sürüsünü emanet edecek güvenilir bir kişi bulmak isteyenler için önemli bir buluşma noktası olmaya devam ediyor. Özellikle yayla sezonunun yaklaşmasıyla birlikte pazardaki hareketlilik artıyor. Çoğunlukla da sürü sahipleriyle çoban adayları bu pazarda anlaşıyor.
